elberelt

ЦХИХХ-ны Сайд Ч.Номин Дэлхийн банкны Монгол дахь Суурин төлөөлөгч Таехюн Ли, Дэлхийн банкны Төслийн багийн дэд ахлагч Женнифер Гуи болон бусад мэргэжилтнүүдийг хүлээн авч уулзлаа. Уулзалтаар “Ухаалаг засаг-II” төслийн хэрэгжилт, дэд төслүүдийн хүрээнд хийгдэж буй ажлын явц, зээлийн чанар, ашиглалт, зарцуулалт болон үр дүнгийн талаар ярилцав. ЦХИХХ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Б.Мягмарнаран, Дижитал шилжилт, инновацын бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Д.Цэнгүүнжав болон албаны бусад хүмүүс уулзалтад байлцав. Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яам (ЦХИХХЯ) Дэлхийн банкны санхүүжилтээр “Ухаалаг засаг-II” төслийг 2023 оноос хэрэгжүүлж байна. Монгол Улсын Засгийн газрын “Цахимаар нэн тэргүүнд” бодлогыг хэрэгжүүлэхэд уг төсөл бодит хувь нэмэр оруулж байгаа бөгөөд дунд хугацааны үнэлгээний хүрээнд төслийн бүтцийг шинэчлэх, хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх чиглэлээр Дэлхийн банкны багтай нягт хамтран ажиллаж байгаа юм. Төслийн Удирдах хорооны хурлыг 2026 оны 01 дүгээр сард зохион байгуулж, худалдан авах ажиллагаа, санхүүжилт, үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг шинэчлэн баталсан. Үүний дагуу Дэлхийн банк, ЦХИХХЯ болон Сангийн яам хамтран төслийн бүтцийг шинэчлэх санал боловсруулж, 2026 оны 02 дугаар сарын 26-ны өдөр албан ёсоор хүргүүлээд байна. Мөн Дэлхийн банкны багтай хамтран Нэгдсэн мастер төлөвлөгөөг боловсруулж, төслийн явцад хяналт тавин ажиллаж байна. Төслийн хэрэгжилт энэ оны 05 дугаар сарын 29-ний байдлаар 73.4 хувьтай байна.

Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах тухай хуулийн төслийг багш, сурган хүмүүжүүлэгчдээр хэлэлцүүллээ Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах тухай анхдагч хуулийн төслийн хэлэлцүүлэг хоёр дахь долоо хоногтоо үргэлжилж байна. Өнөөдрийн хэлэлцүүлэгт ерөнхий боловсролын сургуулийн (ЕБС) 250 гаруй багш, нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйчийн төлөөлөл оролцлоо. Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин хэлэлцүүлгийг нээж хэлсэн үгэндээ, “Хүүхдүүдтэй өдөр тутам харилцаж, тэдний өмнө ямар асуудал тулгамдаж, юу хэрэгтэй байгааг нээлттэй ярилцан, сонсож байдаг та бүхний санал, санаачилга энэхүү хуулийн төсөлд чухал ач холбогдолтой” хэмээн онцлов. Уг хуулиар цахим орчинд хүүхдийн аюулгүй байдлыг хамгаалах, тэднийг гэмт хэрэг, зөрчлийн хохирогч болохоос урьдчилан сэргийлэх, сөрөг агуулгатай контентоос ангид байлгах, цахим аюулгүй байдлын мэдлэг олгох зэрэг олон харилцааг зохицуулах юм. Хуулийн хэрэгжилтэд багш, сурган хүмүүжүүлэгчдийн оролцоо хамгийн чухал тул боловсролын байгууллага, багш, нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйчдийн эрх үүрэг, тулгамдсан асуудлын гарц шийдлийг чөлөөтэй ярилцаж, хуулийн төсөлд тусгах нь энэ удаагийн хэлэлцүүлгийн гол зорилго байв. Хуулийн төслийн үзэл баримтлалыг батлуулсны дараах эхний хэлэлцүүлгүүдийг цахимаар болон сургуулиудад зохион байгуулж, 6000 гаруй хүүхдийг хамруулсан байна. Үүнээс 1700 гаруй хүүхэдтэй биечлэн хэлэлцүүлэг хийж, 606 хүүхдээс судалгаа авчээ. Судалгааны үр дүнгээс онцолбол: Хамгийн түгээмэл ашигладаг платформ нь: -Instagram 84.7 хувь -YouTube 58.6 хувь -TikTok 53.1 хувь байна. Түүнчлэн хүүхдүүд цахим орчинд олон төрлийн эрсдэлтэй тулгарч буйг судалгааны дүгнэлт харуулж байгаа юм. Судалгаанд оролцсон хүүхдүүдийн  -37.3 хувь нь танихгүй хүнээс ирсэн чат, мессеж хүлээн авч байсан -26.7 хувь нь хуурамч хаяг, залилан -22.4 хувь нь бэлгийн агуулгатай контент -18.3 хувь нь цахим дээрэлхэлт, доромжлол -11.1 хувь нь амиа хорлох, өөрийгөө гэмтээхийг өдөөсөн контенттой тулгарч байсан гэж хариулжээ. Энэ бол ноцтой баримт. Тиймээс ч хүүхдүүдийн 70 хувь нь цахим орчин дахь хамгаалалтын арга хэмжээ, зохицуулалтыг дэмжиж байгаагаа хэлэлцүүлгийн үеэр ч, судалгааны асуумжаар ч илэрхийлсэн. Мөн 88.1 хувь нь насанд тохироогүй контентыг хязгаарлах, 84.7 хувь нь ёс бус сэтгэгдлийг автоматаар устгах, 84.3 хувь нь байршлын мэдээллийг хамгаалах, 81.7 хувь нь хувийн хаягийг хаалттай болгох, 79.4 хувь нь танихгүй хүнээс чат бичихийг хязгаарлах шаардлагатай гэж үзсэн байна. Хэлэлцүүлэг цаашид үргэлжилж, бүх оролцогч талыг хамруулах юм.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ивээл дор Нисгэгчгүй нисэх төхөөрөмж (дрон) жолоодлогын олон улсын тэмцээн Улаанбаатар хотноо хоёр өдрийн турш амжилттай зохион байгуулагдлаа. Тус тэмцээнд Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Беларусь Улс, БНХАУ, Япон Улс, Бүгд Найрамдах Казахстан Улс, БНСУ, ОХУ зэрэг 7 орны 52 баг тамирчид 3 төрлөөр өрсөлдөн, шилдгүүдээ тодруулсан юм. ​Шагнал гардуулах ёслолыг нээж Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал үг хэллээ. Тэрээр хэлсэн үгэндээ, “Монгол Улсын Засгийн газар нам өндрийн эдийн засгийг зөвхөн шинэ технологийн чиглэл бус, харин үндэсний хөгжил, эдийн засгийн бүтээмж, аюулгүй байдал, дижитал шилжилтийг холбосон шинэ стратегийн орон зай гэж үзэж байна” хэмээн онцлов. Түүнчлэн Засгийн газраас энэ салбарыг хөгжүүлэхдээ нийтийн болон агаарын тээврийн аюулгүй байдлыг хамгийн дээд түвшинд хангах, мөн инновац, бизнесийн санаачилгыг дэмжсэн ойлгомжтой, уян хатан, цахим зохицуулалтын орчныг бүрдүүлэх гэсэн хоёр үндсэн зарчмыг баримтлахыг дурдлаа. ​Дрон инженерчлэл, кодчилол, нислэгийн удирдлага, дата боловсруулалт, хиймэл оюун ухаан, геомэдээллийн систем зэрэг шинэ ур чадварууд нь Монголын залуучуудад дэлхийн зах зээлд өрсөлдөх боломжийг нээж байгааг Ерөнхий сайд цохон тэмдэглэв. “Иймээс боловсрол, мэргэжлийн сургалт, инновацын төвүүд, тэмцээн уралдаан, дадлагын хөтөлбөрүүдийг бодлогоор дэмжих нь нам өндрийн эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийн үндэс болно” гэлээ. ​Ёслолын арга хэмжээнд Батлан хамгаалахын сайд Д.Батлут, Зам, тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайхан нар оролцож, шилдгээр шалгарсан баг, тамирчдад баяр хүргэн амжилт хүслээ. Шилдэг тамирчдыг танилцуулъя. БАГИЙН ДРОНЫ АНГИЛАЛ I байр. Алтан медаль: CHOPAN багийн тамирчин Takano Kanata /Япон Улс/                                               Lee Minseo /БНСУ/                                               Peng Longxin /БНХАУ/ II байр. Мөнгөн медаль: APEX багийн тамирчин       А.Дөлгөөн /ЗХЖШ/                                               Ц.Хас-Очир /ЗХЖШ/                                                Г.Тэнтэргэл /Дархан-Уул аймгийн ХУРДАН клуб/ III байр. Хүрэл медаль: TATAR багийн тамирчин      О.Эрдэмтулга                                               С.Улсболд                                               Б.Алтантүрүү МЭРГЭЖЛИЙН ЕРӨНХИЙ АНГИЛАЛ I байр. Алтан медаль: Lee Minseo /БНСУ/ II байр. Мөнгөн медаль: Yu Jingchun /БНХАУ/ III байр. Хүрэл медаль: Yu Enning /БНХАУ/ ЖИЖИГ ДРОНЫ АНГИЛАЛ I байр. Алтан медаль: Lee Minseo /БНСУ/ II байр. Мөнгөн медаль: О.Эрдэмтулга /Монгол Улс/ III байр. Хүрэл медаль: Kunilov Theodore /ОХУ/ Олон улсын тэмцээний ерөнхий зохион байгуулагчаар Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар, Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яам, хамтран зохион байгуулагчаар Батлан хамгаалах яам, Зам, тээврийн яам, Харилцаа холбооны зохицуулах хороо, Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар, Төрийн цахим үйлчилгээний зохицуулалтын газар, Зэвсэгт хүчний Жанжин штаб, Зэвсэгт хүчний Агаарын цэргийн командлал, Хил хамгаалах ерөнхий газар, Онцгой байдлын ерөнхий газар, Иргэний нисэхийн ерөнхий газар, Радио телевизийн үндэсний сүлжээ, Монголын дрон нисгэгчдийн холбоо, Монголын нисгэгчгүй хэрэгслийн холбоо, Монголын STEAM боловсролын академи, Юнител группт, МИАТ нийт 30 гаруй байгууллага ажиллалаа.

Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин, “Үндэсний дата төв”-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Дагвасүмбэрэл, “И Монгол академи” УТҮГ-ын гүйцэтгэх захирал М.Баттулга нар Монголын технологийн салбарын хөгжүүлэгчдийн хамгийн том цугларалт “DevSummit 2026” уулзалтын “Үндэсний хиймэл оюуны стратеги” хуралд панелистаар оролцлоо. Энэ үеэр Цахим хөгжил, инноваци, харилцаа холбооны салбарын бодлогын гол чиглэлүүд, төлөвлөж буй ажлуудын талаар нээлттэй хэлэлцлээ. Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны салбарт дараах тэргүүлэх үндсэн 5 чиглэлийг баримтлахаа танилцуулав. Үүнд, -Өгөгдөлд суурилсан цахим эдийн засгийг хөгжүүлнэ. -Хиймэл оюун суурьтай инновацыг дэмжинэ. -Цахим засаглалыг бэхжүүлж, иргэдийн хяналтыг нэмэгдүүлнэ. -Цахим орчны аюулгүй байдлыг сайжруулж, нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог хамгаална. -Бүх нийтийн цахим ур чадварыг нэмэгдүүлнэ. ЦХИХХ-ны сайд Ч.Номин “Дэлхий дахинд хиймэл оюуны хөгжил, түүний хэрэглээ асар хурдацтай хөгжиж буй өнөө үед хиймэл оюуны тооцоолох чадамжтой дата төвүүдийг бий болгох зорилт, оролдлого, эрэлт нэмэгдэж буй. Гэсэн хэдий ч гол асуудал нь эрчим хүчний хангамж, газар зүйн тохиромжтой бүс, хууль, эрх зүйн таатай орчин болоод байна. Манай улсын хувьд газар зүй, байгаль, цаг уур нь дата төвийн үйл ажиллагаа явуулахад нэн таатай орчинд тооцогдож байгаа хэдий ч хууль, эрх зүйн хувьд бэлэн биш байна. Тиймээс сэргээгдэх эрчим хүчний найдвартай, хямд эх үүсвэр бүхий ногоон дата төвүүд байгуулахад гадаад болон дотоодын хөрөнгө оруулагчдыг татахдаа: -Эрчим хүчний бие даасан байдал – Power Sovereignty -Харилцаа холбооны сүлжээний бие даасан байдал – Network Sovereignty -Хууль эрх зүйн хараат бус байдал – Legal Sovereignty бүхий орчныг бүрдүүлэхийг санал болгож байна. Үүний тулд Монгол Улсын Засгийн газар хууль эрх зүй, дэд бүтцийн бэлэн байдлыг хангаж ажиллах болно” хэмээн онцоллоо.

-Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах тухай анхдагч хуулийн төслийн хэлэлцүүлэг үргэлжилж байна- Уг хэлэлцүүлэгт Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яам, Боловсролын яам, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам, Хүүхэд, гэр бүлийн хөгжил, хамгааллын ерөнхий газар, Цагдаагийн ерөнхий газар, И-Монгол академи УТҮГ-ын холбогдох албан тушаалтнууд илтгэл тавьж, хэлэлцүүллээ. Хуулийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг Сонгинохайрхан дүүргийн “Ирээдүй” цогцолборт зохион байгуулсан. Мөн Хан-Уул, Чингэлтэй, Баянгол, Баянзүрх, Сүхбаатар, Налайх, Багануур дүүрэгт хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүлж, нийт 1100 гаруй хүүхдийг хамрууллаа. Энэ үеэр хуулийн төслийн үзэл баримтлал, зохицуулалтын шаардлага, хуулийн заалтуудын талаар танилцуулж, хүүхдүүдээс судалгаа, асуумж авсан юм. Цахим сүлжээнд хүүхдүүдэд аюулгүй орчныг бүрдүүлэхэд тэдний санал бодол үнэ цэнтэй. Тиймээс хүүхдүүдийн дуу хоолойг сонсох, тэдэнд тулгамдаж буй асуудлын шийдлийг тодорхойлоход хэлэлцүүлгийн зорилго чиглэсэн. Цаашид хэлэлцүүлгийг үргэлжлүүлэн зохион байгуулах бөгөөд сургуулиудын багш, нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйчдийг хамруулах юм.

Монгол Улсын Засгийн газрын 108 дугаар тогтоолоор баталсан “Цахимаар нэн тэргүүнд” бодлогын зөвлөмж, үндэсний хөдөлгөөний хүрээнд Сонгинохайрхан дүүрэгт “Цахим ур чадварын хоцрогдлоос чөлөөлье” сургалтыг амжилттай зохион байгуулж, 1200 гаруй иргэнийг хамрууллаа. Кибер аюулгүй байдал, цахим ур чадвар олгох энэхүү бүсчилсэн сургалтад дүүргийн иргэд, сурагчид, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд болон хугацаат цэргийн албан хаагчид өргөнөөр оролцов. Оролцогчдын тоон мэдээллийг бүсчлэн харуулбал: Мөн дүүргийн 43 хорооны 400 гаруй ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан тусгайлсан сургалтыг зохион байгуулсан. Энэ үеэр төрийн цахим үйлчилгээг бие даан авах, “E-Mongolia” болон бусад цахим платформыг ашиглах, цахим орчин дахь эрсдэлийг таньж мэдэх, өөрийгөө хамгаалах ур чадварыг эзэмшүүлэхэд түлхүү анхаарч ажиллав. Сургалтын үеэр иргэдэд цахим орчныг зохистой ашиглах, цахим залилан, мэдээлэл алдагдах эрсдэл, фишинг (phishing) халдлага болон хиймэл оюунд суурилсан шинэ төрлийн кибер халдлагуудын талаар бодит мэдээлэл өгсөн юм. Түүнчлэн хувийн мэдээллээ хэрхэн хамгаалах, цахим орчинд хариуцлагатай, аюулгүй ашиглах зөвлөмжүүдийг өглөө. Сургалтын үеэр дараах сэдвүүдийн хүрээнд мэдээлэл, илтгэл танилцуулсан юм. Үүнд: “Цахимаар нэн тэргүүнд” үндэсний хөдөлгөөний хүрээнд цаашид иргэдийн цахим ур чадвар, мэдээллийн аюулгүй байдлын мэдлэгийг үе шаттай нэмэгдүүлэх энэхүү сургалт, нөлөөллийн арга хэмжээг үргэлжлүүлэн зохион байгуулна.

Монгол Улсын Засгийн газрын 108 дугаар тогтоолоор батлагдсан “Цахимаар нэн тэргүүнд” бодлогын зөвлөмжийн хүрээнд Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яамнаас үндэсний хөдөлгөөнийг орон даяар өрнүүлж байна. Төрийн бүтээмжийг нэмэгдүүлэх, иргэдийн цахим ур чадварыг дээшлүүлэх, төрийн үйлчилгээг иргэн төвтэй, хүртээмжтэй хэлбэрт шилжүүлэх зорилготой тус хөдөлгөөнийг Сонгинохайрхан дүүрэгт сургалт, нөлөөллийн арга хэмжээгээр албан ёсоор эхлүүллээ. Арга хэмжээний эхний өдөр өсвөрийн “Хурдан” клубийн гишүүд болон Ерөнхий боловсролын сургуулийн ахлах ангийн 200 гаруй сурагчийг хамруулсан сургалт зохион байгуулав. Энэ үеэр хүүхэд багачуудад цахим орчинд сурч хөгжих, ур чадвараа дээшлүүлэх, сөрөг агуулгаас өөрийгөө хамгаалах болон цахим дээрэлхэлтээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр мэдлэг, дадал олголоо. Түүнчлэн цахим манлайллыг төлөвшүүлэх зорилгоор Сонгинохайрхан дүүргийн Засаг даргын дэргэд өсвөрийн “Хурдан” клубийг байгуулж, 160 сурагчийг “Цахим элч”-ээр бэлтгээд байна. Бүх нийтийн цахим ур чадварыг нэмэгдүүлэх сургалтуудыг тус дүүргийн Өнөр, Толгойт, Баянхошуу зэрэг бүсэд зохион байгуулж, нийт 5,000 гаруй иргэнийг хамруулахаар төлөвлөсөн. Тухайлбал, Толгойт бүсийн өнөөдрийн (2026.05.27) сургалтад 130 гаруй иргэн хамрагдсан бөгөөд маргааш цэргийн албан хаагчдад зориулсан тусгайлсан арга хэмжээ зохион байгуулагдах юм. Аяны хүрээнд цахим ур чадварын сургалтыг дараах агуулгаар зохион байгуулж байна. Үүнд:

Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах тухай хуулийн төслийн хэлэлцүүлэг үргэлжилж байна. Өнөөдрийн (2026.05.27) хэлэлцүүлгийг Чингэлтэй дүүргийн 50 дугаар дунд сургууль, Баянгол дүүргийн “Оюун ухаан” дунд сургуульд зохион байгуулж, 100 гаруй хүүхдүүдийг хамрууллаа. Хэлэлцүүлгийн зорилго нь хуулийн төслийн үзэл баримтлал, зохицуулалтын шаардлага, цахим орчин дахь хүүхдийн аюулгүй байдлын асуудлыг Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчид, багш ажилтнуудад танилцуулж, санал бодлыг нь тусгахад чиглэж байгаа юм.

(English below) Дэлхийн Банкны санхүүжилтээр Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яамны хэрэгжүүлж буй “Ухаалаг Засаг II” төслийн хүрээнд “Кибер халдлага, зөрчилтэй тэмцэх нийтийн төвд техник болон програм хангамж нийлүүлэх, Үндэсний хэмжээний кибер халдлагад хариу үзүүлэх хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх систем, тоног төхөөрөмж нийлүүлэх” ажилд тендер шалгаруулалтыг зарлаж байна. Хугацаа: 2026 оны 07-р сарын 08-ны өдөр, 15:00 цаг 10 минут   Дэлгэрэнгүй: https://user.tender.gov.mn/mn/invitation/detail/1778814935964 https://projects.worldbank.org/en/projects-operations/procurement-detail/OP00446958 ************ The World Bank financed “Smart Government II” Project, implemented by the Ministry of Digital Development, Innovation and Communications invites Proposals from the eligible Bidders for Hardware and software licenses for the Public Cyber Security Incident Response Team (PCSIRT) in two lots. RFB Reference No.: MN-MDDC-525750-GO-RFB-2.3.1 Submission Deadline: July 08, 2026, 15:10 PM (UB time) More information: https://user.tender.gov.mn/mn/invitation/detail/1778814935964 https://projects.worldbank.org/en/projects-operations/procurement-detail/OP00446958 https://www.smart.gov.mn