8 сар 2026

Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин, Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр нар уулзалт хийлээ. Уулзалтаар, СОР17 бага хурлын үеэр байгуулсан Санамж бичгийн үр дүн, Өгөгдлийн тухай анхдагч хуулийн төсөл, хиймэл оюунд суурилсан Ногоон дата төвийг хөгжүүлэх эрх зүйн болон хөрөнгө оруулалтын орчин, эдийн засгаа солонгоруулах, дэлхийн зах зээлд өрсөлдөх боломж зэрэг асуудлаар санал солилцов. Монгол Улс сэрүүн цаг агаар, сэргээгдэх эрчим хүчний нөөц, газар зүйн байршлын давуу талд тулгуурлан олон улсын дата төвийн гол бүс болж хөгжих боломжтой. Ингэхдээ -Үндэсний хиймэл оюуны тогтолцоо бий болгох -Олон улсын дата төвүүдийг байгуулахад бодлогын түвшинд анхаарч ажиллах бөгөөд хөрөнгө оруулагчдын зүгээс -Өгөгдлийн халдашгүй байдал -Эрчим хүчний тогтвортой, найдвартай хангамж -Сүлжээний холболтын найдвартай байдал гэсэн шаардлага тавьж буйг уулзалтаар онцлов. Мөн Өгөгдлийн тухай анхдагч хуулийн төслийг өргөн барьсантай уялдуулан боловсруулсан бодлого, стратегийн хүрээг улсын бодлого төлөвлөлтөд тусгах, Засгийн газарт танилцуулж хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөг хамтран батлуулах талаар ярилцлаа. Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин дата төвийн эдийн засгийн болон нийгмийн үр өгөөжийг онцолж, чөлөөт бүсүүдэд түшиглэсэн дата төвүүдийг хөгжүүлэх, сүлжээ, харилцаа холбооны дэд бүтцийг нэмэгдүүлэх, сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээ, үндэсний хиймэл оюуныг хөгжүүлэх боломжийн талаар байр сууриа илэрхийлсэн. Эдийн засаг хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр Алсын хараа-2050 болон Хөгжлийн бодлого, баримт бичгүүдэд тусгаж дэмжиж хамтран ажиллахаа илэрхийлсэн. Уулзалтын үр дүнд, хамтарсан Ажлын хэсэг байгуулахаар боллоо.

НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал (UNCCD COP17)-ын хүрээнд Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин “Ногоон хиймэл оюун дата төвийн санаачилга”-ыг олон улсын хөрөнгө оруулагч, технологийн компаниуд болон хөгжлийн санхүүгийн байгууллагуудад албан ёсоор танилцууллаа. Арга хэмжээг нээж Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал үг хэлсэн бөгөөд Монгол Улсын өргөн уудам газар нутаг, сэрүүн хуурай уур амьсгал, нар салхины арвин нөөц нь ногоон дата төв хөгжүүлэх чухал давуу тал болж буйг онцлов. Тэрээр, дэлхийн хоёр том зах зээлийн дунд орших стратегийн байршлынхаа давуу талд тулгуурлан Монгол Улс сэргээгдэх эрчим хүч болон бүс нутгийн дижитал дэд бүтцийн “шинэ төв” болох суурь нөхцөлийг бүрдүүлж байгааг тэмдэглээд, олон улсын түншүүдийг хамтран ажиллаж, технологи, туршлагаа хуваалцан, хөрөнгө оруулахыг урьсан юм. Энэхүү санаачилга нь дэлхий дахинд өсөн нэмэгдэж буй хиймэл оюун, өндөр хүчин чадлын тооцоолол болон өгөгдөл хадгалах хэрэгцээг эрчим хүчний хэмнэлттэйгээр шийдвэрлэхэд чиглэж байна. Санаачилгын хүрээнд дээрх байгалийн давуу талуудыг эрх зүй, татвар, санхүүжилт, эрчим хүч, газар ашиглалтын бодлоготой нягт уялдуулж, хөрөнгө оруулалт татах таатай орчныг бүрдүүлэхээр зорьж байна. Уг арга хэмжээний хүрээнд Монгол Улс АНУ, БНХАУ, Япон, БНСУ, Сингапурын байгууллага, хувийн компаниуд болон Азийн хөгжлийн банктай 10 санамж бичигт гарын үсэг зурж, нийт 863 МВт-ын төслийн багц бүрдүүллээ. Санамж бичгүүд нь ногоон дата төв, сэргээгдэх эрчим хүч, хиймэл оюуны дэд бүтэц, дижитал шилжилт, судалгаа, технологийн хөгжлийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх үндэс бөгөөд дата төв болон холбогдох дэд бүтцийн төслүүдийг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна.

Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Б.Мягмарнаран, АНУ-ын технологийн Blaize Holdings компанийн захирал Динакар Мунагала нар Харилцан ойлголцлын санамж бичиг байгууллаа. Санамж бичгийн хүрээнд Монгол Улсын хиймэл оюун, Ногоон дата төвийн бодлого, стратегийг боловсронгуй болгох, олон улсын зөвлөх үйлчилгээ, мэргэжлийн туршлага, технологийн шийдлийг нэвтрүүлэх, хүний нөөц болон технологийн экосистемийг хөгжүүлэх чиглэлээр хамтран ажиллана. Мөн өгөгдөл, хиймэл оюуны эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох, Blaize-ийн Graph Streaming Processor (GSP) технологи болон Blaize AI Studio платформыг Монгол Улсад ашиглах, турших боломжийг судална. Ингэснээр олон улсын туршлага, дэвшилтэт технологид тулгуурлан Монгол Улсын хиймэл оюуны бодлого, стратеги, хүний нөөц, технологийн экосистемийг хөгжүүлэх хамтын ажиллагааны суурь бүрдэж байна.

УИХ-ын гишүүн, Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин, УИХ-ын гишүүн, Шадар сайд Т.Доржханд нар Өгөгдлийн тухай анхдагч хуулийн төслийг УИХ-ын дарга С.Бямбацогтод өргөн барилаа.Өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, бизнес, инновац, хиймэл оюун болон дижитал эдийн засгийн хөгжлийг дэмжих, түүнчлэн өгөгдөл ашиглахтай холбоотой нэгдсэн эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхэд энэхүү хуулийн зорилго чиглэж буй. Хуулийн төсөлд дараах зохицуулалтуудыг тусгасан. Үүнд:-Өгөгдлийг бий болгох, цуглуулах, ашиглах, солилцохтой холбоотой нэгдсэн зохицуулалтыг бүрдүүлэх;-Өгөгдлийн аюулгүй байдал, чанар, хүртээмжийг хангах;-Төрийн өгөгдлийн харилцан ашиглалтыг сайжруулах;-Өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, инновац болон бизнесийн шинэ боломжийг дэмжих;-Өгөгдлийн дэд бүтэц, дата төвийн хөгжлийг дэмжих;-Хиймэл оюун болон дижитал эдийн засгийн хөгжлийн суурь орчныг бүрдүүлэх. Өгөгдлийн тухай анхдагч хуулийн төсөл батлагдсанаар өндөр хүчин чадлын тооцооллын дата төвүүдийг Монгол Улсад хувийн хэвшилд түшиглэн хөгжүүлэх эрх зүйн болон хөрөнгө оруулалтын орчин бүрдэнэ. Ингэснээр сэргээгдэх болон эрчим хүчний бусад нөөцөд түшиглэсэн шинэ эх үүсвэрийг хөгжүүлж, түүнд тулгуурласан дата төвүүдийн тооцоолох хүчин чадлыг дэлхийн хиймэл оюуны зах зээлд экспортлох замаар тус салбарт Монгол Улсын оролцоог хангах боломж нээгдэнэ.Үүний үр дүнд өндөр өгөөж бүхий шинэ эдийн засгийн салбарыг хөгжүүлэхийн зэрэгцээ эрчим хүчний бие даасан байдлыг бэхжүүлэх боломж бүрдэх юм.

Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин ByteDance/TikTok компанийн Төв Ази болон Монгол Улсыг хариуцсан төлөөлөгч Жанар Салимгереевна Мугаловаг өнөөдөр /2026.08.21/ хүлээн авч уулзлаа. Уулзалтаар Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах тухай хуулийн төсөл, түүний хэрэгжилтийг хангах технологийн шийдлийн талаар санал солилцов. Хуулийн төсөлд 13 хүртэлх насны хүүхэд нийгмийн сүлжээнд бие даан бүртгэл үүсгэхийг хориглох, 13-16 насны хүүхдэд насны онцлогт нь тохирсон тусгай хамгаалалтын тохиргоотой нэвтрэх нөхцөлийг бүрдүүлэхээр тусгасан. Мөн платформ хөгжүүлэгч, эцэг эх, асран хамгаалагч, боловсролын болон төрийн байгууллагын үүрэг, хариуцлагыг нарийвчлан тодорхойлж буй. Уулзалтын үеэр TikTok платформын хүүхэд хамгаалал, насны баталгаажуулалт, нууцлал болон техникийн шийдлүүдийг Монгол Улсын холбогдох хууль тогтоомжтой уялдуулах, хуулийн хэрэгжилтийг технологийн боломжтой хослуулах шаардлагыг онцоллоо. TikTok компанийн төлөөлөл хуулийн төсөлтэй нарийвчлан танилцсанаа илэрхийлж, платформын үндсэн бодлого нь тус зохицуулалтын зарчимтай нийцэж байгааг тэмдэглэв. Мөн хэрэглэгчийн насыг тодорхойлох болон хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах технологийн арга хэмжээг хуулийн зохицуулалттай уялдуулж, хуулийн төслийн хэрэгжилтийг хангахад дэмжлэг үзүүлэн хамтран ажиллахаа илэрхийллээ. Хүүхдийн эрх, аюулгүй байдлыг цахим орчинд хамгаалах эрх зүйн зохицуулалтыг технологийн шийдэлтэй уялдуулан хэрэгжүүлэх нь энэхүү хамтын ажиллагааны гол зорилго юм.

Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин Израил Улсаас Монгол Улсад хавсран суух Элчин сайд Э.Белоцерковски, тус улсын Олон улсын хөгжлийн хамтын ажиллагааны агентлаг MASHAV-ын захирал Эйнат Шлэйн нарыг хүлээн авч уулзлаа. Уулзалтаар Монгол Улсын цахим шилжилт болон эрх зүйн шинэчлэлийг танилцуулж, дэлхийд “Startup Nation” хэмээн танигдсан Израилын туршлагыг нэвтрүүлэх хүрээнд дараах асуудлуудаар санал солилцов. Үүнд, -Монголын стартап, технологийн компаниудыг Израилын инновацын экосистем, хөрөнгө оруулагчид, судалгааны байгууллагуудтай хамтран ажиллах боломжийг нээх; -Хиймэл оюун, цахим засаглал, өгөгдлийн чиглэлээр туршлага солилцож, MASHAV-ын сургалт, мэргэжилтэн солилцооны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх; -Кибер аюулгүй байдал, дата төв, үүлэн дэд бүтцийн хамгаалалт, удирдлагын чиглэлээр хамтран ажиллах; -Үндэсний харилцаа холбооны хиймэл дагуул, CubeSat, газрын станц болон хиймэл дагуулын өгөгдөлд суурилсан хиймэл оюун ашиглах чиглэлээр хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх; -Өндөр технологи, кибер аюулгүй байдал, сансрын салбарын хүний нөөцийг бэлтгэх, хамтарсан R&D төсөл хэрэгжүүлэхээр тохиролцов. Монгол, Израилын технологи, инновацын хамтын ажиллагааг бодит төсөл, сургалт, хөрөнгө оруулалтын түншлэлээр өргөжүүлэх боломжийг цаашид үргэлжлүүлэн судлахаар болов.

Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин Люксембургийн Их Гүнт Улсаас Монгол Улсад хавсран суух Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Роланд Рейланд тэргүүтэй төлөөлөгчдийг хүлээн авч уулзлаа.Уулзалтаар Монгол, Люксембургийн дипломат харилцааны 50 жилийн ойн хүрээнд хоёр улсын хамтын ажиллагааг дижитал технологи, хиймэл дагуулын холбоо, дата төв болон өгөгдлийн дэд бүтцийн шинэ чиглэлээр өргөжүүлэх боломжийн талаар санал солилцов.Мөн Люксембургийн Digital Embassy болон дата төвийн туршлагаас суралцах, өгөгдлийг аюулгүй хадгалах, дата төвийн бие даасан байдлыг хангах чиглэлээр туршлага солилцох талаар ярилцав.Монгол Улс геостационар байршилд ашиглах үндэсний хиймэл дагуулын шийдлийг судалж байгаатай холбогдуулан орчин үеийн хиймэл дагуулын технологийн боломж, түүнийг дагасан экосистем, дэд бүтэц, хүний нөөцийг бэлтгэх чиглэлээр хамтран ажиллах боломжийг хэлэлцлээ. Сайд Ч.Номин Монгол Улс Өгөгдлийн тухай хуулийн төслийг Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлж, төрийн өгөгдлийн ашиглалтыг сайжруулах, дотоодын дата төвийн хөгжлийг дэмжих, олон улсын дата төвийн хөрөнгө оруулалтыг татах эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхээр ажиллаж байгаа талаар танилцууллаа. Талууд хиймэл дагуул, дата төв болон түүний бие даасан байдлын чиглэлээр холбогдох байгууллагуудын түвшинд хамтын ажиллагааг үргэлжлүүлэхээр тохиролцов.

-СОР17 БАГА ХУРАЛ НЭЭЛТЭЭ ХИЙЛЭЭ-           Цөлжилт, газрын доройтол, гангийн асуудлаар дэлхийн 197 орны зочид төлөөлөгчид оролцож буй НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал өнөөдөр /2026.08.17/ нээлтээ хийж, Монгол Улсын төрийн далбаа, НҮБ-ын далбааг мандуулах ёслол боллоо.             Нээлтийн ажиллагааг Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал нээж хэлсэн үгэндээ, “Бид дэлхий гэх нэгэн гэр оронтой нэгэн гэр бүл. Та бид хэл соёл, үндэс угсаа, шашин шүтлэг өөр боловч эх дэлхийдээ энх мөнх орших ирээдүйгээ хамгаалах хүсэл зориг нэгтэй билээ…Монгол Улс шиг далайд гарцгүй хөгжиж буй орны хувьд ногоон шилжилт нь бидний эдийн засгийг боомилж буй суурь асуудал болох түлш, эрчим хүчний хараат байдлыг бууруулах гарц юм” гээд “Шинжлэх ухаан, технологи, инновацыг бодит шийдэл, бодит хөрөнгө оруулалт болгон хувиргахыг уриалж байна” хэмээн онцолсон.           Өнөөдөр дэлхийн хуурай газрын 40 хувь нь доройтолд өртсөн бөгөөд өргөн уудам нутагтай Монгол Улсын хувьд эрсдэл өндөр. Тиймээс энэхүү сорилтыг шийдвэрлэхийн тулд хоёр долоо хоног үргэлжлэх бага хурлаар дэлхийн 197 орны төлөөлөгчид хамтран газрын доройтлыг бууруулах, нөхөн сэргээлтийг эрчимжүүлэх, цөлжилттэй тэмцэх зорилтыг бодит үйл хэрэг болгохын төлөө нэгдэх юм. Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яам, Харилцаа холбооны дэд хорооноос бага хурлын харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн систем, кибер аюулгүй байдлыг хариуцан ажиллаж байна.           Энэ хүрээнд:           1.Дотоодын болон олон улсын харилцаа холбооны сувгийг тасралтгүй байлгах.           2.Хэвлэл мэдээллийн шууд дамжуулалтын техник, тоног төхөөрөмжийн бэлэн байдал.           3.Бага хуралд ашиглах видео, аудио системүүдийг бэлтгэх, шууд дамжуулалтын ажлын бэлэн байдал.           4.Цэнхэр болон Ногоон бүсийн өндөр хурдны интернэтийн холболт.           5.Оролцогчдын бүртгэл, мэдээллийн систем – Веб платформ, Гар утасны аппликейшн. Түүнчлэн кибер аюулгүй байдлыг хангах хүрээнд: -Хурлын үеийн серверийн орчин, файлын сангийн аюулгүй байдлыг хангах -Мэдээллийн систем, сүлжээний аюулгүй байдлыг хангах. -Кибер халдлага, мэдээллийн аюулгүй байдлын эрсдэлийг бууруулах чиглэлээр холбогдох байгууллагуудтай хамтран ажиллаж байна. Бага хурлын хүрээнд ЦХИХХЯ-наас хоёр томоохон арга хэмжээг зохион байгуулна. Тодруулбал, 2026 оны 08 дугаар сарын 18-ны өдөр “Ногоон хиймэл оюун, дижитал шилжилт болон шинжлэх ухаан” сэдэвт тусгай арга хэмжээг Мэдээллийн технологийн үндэсний парк, Шинжлэх ухааны академи, И Монгол академитэй хамтран “Монгол Улсын өргөө”-нд зохион байгуулах юм. Түүнчлэн Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номин Хиймэл оюунд суурилсан Ногоон дата төвийн төслийг 2026 оны 08 дугаар сарын 25-нд танилцуулна. Монгол Улс хиймэл оюунд суурилсан, эрчим хүчний хэмнэлттэй Ногоон дата төвийг хөгжүүлснээр: Бүс нутгийн шинэ төв.Зөвхөн дотоодын хэрэгцээг хангах бус, олон улсын технологийн компани, хөрөнгө оруулагчдыг татаж, Зүүн Хойд Азийн AI сургалт, өндөр хүчин чадлын тооцоолол, өгөгдөл хадгалалтын төв болох зорилтыг хэрэгжүүлнэ.