Д/д Албан тушаал Албан хаагчийн овог, нэр Үнэлгээ Гүйцэтгэлийн тайлан Нэг. Стратеги, бодлого, төлөвлөлтийн газар 1 Стратеги, бодлого, төлөвлөлтийн газрын дарга Ц.Борхүү 93.2          Гүйцэтгэлийн тайлан 2 Харилцаа холбооны бодлого хариуцсан ахлах шинжээч Г.Болорчимэг 95          Гүйцэтгэлийн тайлан 3 Салбарын хууль, эрх зүйн асуудал хариуцсан ахлах шинжээч Б.Солонго 96.6       Гүйцэтгэлийн тайлан 4 Цахим шилжилтийн бодлого хариуцсан ахлах шинжээч Ч.Болор-Эрдэнэ 95.9 Гүйцэтгэлийн тайлан 5 Мэдээллийн технологийн үйлдвэрлэл, инновацын бодлого хариуцсан ахлах шинжээч М.Солонго 94.8       Гүйцэтгэлийн тайлан 6 Радио давтамжийн бодлого хариуцсан  шинжээч С.Онончимэг 95.1   Гүйцэтгэлийн тайлан 7 Өргөн нэвтрүүлгийн бодлого хариуцсан шинжээч Э.Оюун-Эрдэнэ 94.4       Гүйцэтгэлийн тайлан 8 Салбарын стандарт, статистик хариуцсан шинжээч Б.Нинж-Эрдэнэ 91.9       Гүйцэтгэлийн тайлан 9 Хөгжлийн бодлогын баримт бичиг, тогтоол шийдвэр, төсөл хөтөлбөрийн хэрэгжилт, нэгдсэн төлөвлөлт, тайлагналт хариуцсан шинжээч Д.Мөнхсарнай 94          Гүйцэтгэлийн тайлан 10 Шуудан, цахим худалдааны бодлого хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Б.Тунгалаг 95.1   Гүйцэтгэлийн тайлан 11 Хиймэл дагуулын сүлжээний төлөвлөлт хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Б.Заяабаяр 94          Гүйцэтгэлийн тайлан 12 Цахим ур чадвар хариуцсан мэргэжилтэн Д.Сэлэнгэ 93          Гүйцэтгэлийн тайлан 1.1.Хиймэл оюун, их өгөгдлийн хэлтэс 13 Хиймэл оюун, их өгөгдлийн хэлтсийн дарга Б.Эрдэнэ 91.8       Гүйцэтгэлийн тайлан 14 Хиймэл оюуны бодлого хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Б.Эрдэнэчимэг 93.2        Гүйцэтгэлийн тайлан Хоёр.Төрийн захиргааны удирдлагын газар 15 Хүний нөөц, сургалт хариуцсан ахлах шинжээч Б.Загарсүрэн  90         Гүйцэтгэлийн тайлан 16 Гүйцэтгэлийн төлөвлөгөөний боловсруулалт, тайлагналт хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Э.Анхбаяр 86.6        Гүйцэтгэлийн тайлан 17 Салбар хороод хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Б.Батцэцэг 88.2       Гүйцэтгэлийн тайлан 18 Байгууллагын кибер аюулгүй байдал, цахимжилт хариуцсан мэргэжилтэн Б.Баярсайхан 91.1       Гүйцэтгэлийн тайлан 19 Архив-бичиг хэрэг хариуцсан мэргэжилтэн М.Мөнхзаяа 94.4       Гүйцэтгэлийн тайлан 20 Архив-бичиг хэрэг хариуцсан мэргэжилтэн Б.Уранзаяа 88.5       Гүйцэтгэлийн тайлан 21 Мэдээллийн технологийн ажилтан Ж.Сэржаншин 85.1       Гүйцэтгэлийн тайлан 2.1.Хөрөнгө оруулалт, санхүүгийн хэлтэс 22 Төсвийн ерөнхийлөн захирагч, салбар болон харьяа байгууллагын хүрээний дотоод аудит хариуцсан ахлах шинжээч П.Дэлгэрмаа  93          Гүйцэтгэлийн тайлан 23 Салбарын төсвийн нэгдсэн төлөвлөлт хариуцсан шинжээч Д.Мөнхсолонго 92.9       Гүйцэтгэлийн тайлан 24 Санхүүгийн нэгтгэсэн тайлан хариуцсан шинжээч бөгөөд ерөнхий нягтлан бодогч С.Лхам 93.2       Гүйцэтгэлийн тайлан 25 Худалдан авах ажиллагаа, төрийн сангийн тайлан баталгаажуулалт хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Ц.Халиун 91.8       Гүйцэтгэлийн тайлан 26 Сангийн хөрөнгө төлөврүүлэлт, төлбөр тооцоо хариуцсан мэргэжилтэн Б.Отгонзул 91.8        Гүйцэтгэлийн тайлан 27 Ахлах нягтлан бодогч О.Золзаяа 91.8       Гүйцэтгэлийн тайлан 28 Аж ахуй хариуцсан ажилтан М.Мөнхжаргал 90          Гүйцэтгэлийн тайлан 2.2.Хууль, эрх зүй, хамтын ажиллагааны хэлтэс 29 Хууль, эрх зүй, хамтын ажиллагааны хэлтсийн дарга Л.Нямдорж  85.2   Гүйцэтгэлийн тайлан 30 Гадаад хамтын ажиллагааны асуудал хариуцсан шинжээч П.Ариунтуул 98           Гүйцэтгэлийн тайлан 31 Гадаад айлчлал, томилолт, зохион байгуулалт хариуцсан мэргэжилтэн Н.Лувсаншарав 95.5    Гүйцэтгэлийн тайлан 32 Тушаал шийдвэр хариуцсан мэргэжилтэн Ц.Эрдэнэцэцэг 90          Гүйцэтгэлийн тайлан Сайдын ажлын алба 33 Сайдын хэвлэлийн төлөөлөгч Л.Гантуяа 88.5 Гүйцэтгэлийн тайлан 34 Сайдын туслах Б.Номунзул 90 Гүйцэтгэлийн тайлан Гурав.Дижитал шилжилт, инновацын бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах гзар 35 Дижитал шилжилт, инновацын бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Д.Батбаяр  88.5 Гүйцэтгэлийн тайлан 36 Цахим шилжилтийн бодлогын хэрэгжилт хариуцсан ахлах шинжээч Т.Пүрэвсүрэн 90.5 Гүйцэтгэлийн тайлан 37 Үндсэн болон дэмжих систем хариуцсан шинжээч Б.Отгонбаяр 85.6 Гүйцэтгэлийн тайлан 38 Салбар дундын зохицуулалт хариуцсан шинжээч Г.Энхтулга 96.8 Гүйцэтгэлийн тайлан 39 Салбар дундын зохицуулалт хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Э.Мөнгөнчимэг 85.2 Гүйцэтгэлийн тайлан 40 Орон нутгийн цахим шилжилт хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Б.Лхагвадолгор 86 Гүйцэтгэлийн тайлан 41 Цахим шилжилтийн төсөл хөтөлбөрийн бүртгэл хэрэгжилт хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Э.Болормаа 98.2 Гүйцэтгэлийн тайлан 42 Мэдээллийн сангийн бүртгэл, нээлттэй өгөгдөл, мэдээлэл хариуцсан мэргэжилтэн М.Номин 90.8 Гүйцэтгэлийн тайлан 43 Төрийн үйлчилгээний шинэчлэл хариуцсан мэргэжилтэн Л.Лхамдулам 86 Гүйцэтгэлийн тайлан 44 Төрийн цахим шилжилтийн загварчлал хариуцсан мэргэжилтэн Г.Далайцэрэн 88                 Гүйцэтгэлийн тайлан 3.1.Инновацын хэлтэс 45 Төр хувийн хэвшлийн түншлэл, гарааны бизнесийн хөгжил хариуцсан шинжээч Л.Нармандах 94.5           Гүйцэтгэлийн тайлан 46 Инновацын дэд бүтэц, технологи дамжуулалт хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Б.Бадамсүрэн 94.7            Гүйцэтгэлийн тайлан 47 Их өгөгдлийн бодлогын хэрэгжилт хариуцсан мэргэжилтэн Д.Цэвэлмаа 89.1            Гүйцэтгэлийн тайлан Дөрөв.Харилцаа холбоо, кибер аюулгүй байдлын бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газар 48 Харилцаа холбоо, кибер аюулгүй байдлын бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Ч.Гүнсэнхорол  86.2              Гүйцэтгэлийн тайлан 49 Дэд бүтцийн төсөл, хөтөлбөр хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Ш.Самданжамц 95.1             Гүйцэтгэлийн тайлан 50 Гамшгийн үеийн харилцаа холбооны бэлэн байдал хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Г.Гантулга 88.7          Гүйцэтгэлийн тайлан 51 Дэд бүтцийн төсөл, хөтөлбөр хариуцсан мэргэжилтэн Н.Чулуунчимэг 91.9               Гүйцэтгэлийн тайлан 52 Радио давтамж хариуцсан мэргэжилтэн В.Батбаяр 89.5           Гүйцэтгэлийн тайлан 4.1.Кибер аюулгүй байдлын хэлтэс 53 Кибер аюулгүй байдлын бодлого хариуцсан ахлах шинжээч М.Оролзод 95.5          Гүйцэтгэлийн тайлан 54 Мэдээллийн аюулгүй байдлын аудит эрсдэлийн үнэлгээ хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Б.Ундрал 91.2             Гүйцэтгэлийн тайлан 55 Кибер аюулгүй байдлын хамтын ажиллагаа хариуцсан мэргэжилтэн М.Мөнхтуул 90.3              Гүйцэтгэлийн тайлан Тав.Салбарын хяналт-шалгалт, үнэлгээ, дотоод аудитын газар 56 Салбарын хяналт-шинжилгээ, үнэлгээ, дотоод аудитын газрын дарга С.Цагаанхүү  93.4            Гүйцэтгэлийн тайлан 57 Салбарын бодлогын хяналт-шинжилгээ, үнэлгээ хариуцсан ахлах шинжээч А.Түвшинзаяа 92.5           Гүйцэтгэлийн тайлан 58 Гүйцэтгэлийн дотоод аудит хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Б.Баясгалан 89               Гүйцэтгэлийн тайлан 59 Харилцаа холбооны хяналт шалгалт хариуцсан ахлах шинжээч Б.Бүрэнжаргал 91.9             Гүйцэтгэлийн тайлан 60 Эрсдэлийн удирдлага хариуцсан ахлах мэргэжилтэн А.Бурмаа 85.5               Гүйцэтгэлийн тайлан 61 Хяналт шалгалтын бүртгэл, мэдээллийн нэгдсэн сан хариуцсан ахлах мэргэжилтэн С.Шинэбаяр 90.6            Гүйцэтгэлийн тайлан —оОо—

Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яамны Цахим хөгжлийн бодлогын хэрэгжилтийн зохицуулах газрын дарга Б.Билэгдэмбэрэлтэй ярилцлаа. – Монгол Улсад мэдээллийн аюулгүй байдлын асуудал эмзэг сэдэв байдаг. Тэгвэл өнгөрсөн намрын чуулганаар сүүлийн 10 гаруй жил баталж чадахгүй байсан Кибер аюулгүй байдлын анхны хууль батлагдлаа. Энэ хуулийн онцлох заалтын талаар дэлгэрэнгүй мэдээллээр ярилцлага эхэлье.– Мэдээллийн аюулгүй байдлын хуулийн гол онцлог нь онц чухал дэд бүтэцтэй 17 чиглэлийн байгууллагыг зааж өгсөн байгаа. Өөрөөр хэлбэл тухайн 17 салбарын байгууллагын мэдээллийн систем нь доголдоход нийгэм, эдийн засагт нөлөө үзүүлэхүйц байгууллагууд байгаа гэсэн үг. Эдгээр байгууллага нь 2 жил тутамд аюулгүй байдлын хараат бус хөндлөнгийн аудит хийлгэж, үйл ажиллагаагаа сайжруулж байх зохицуулалтыг хуульд тусгасанаараа онцлог гэж хэлж болно. Үүний зэрэгцээ, төрийн байгууллагын мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангахад тагнуулын байгууллага, иргэд, аж ахуй нэгж, байгууллагын мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангахад Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам, зэвсэгт хүчинтэй холбоотой асуудалд зэвсэг хүчин гэх зэргээр чиг үүргийнхээ дагуу холбогдох байгууллагууд дэмжлэг туслалцаа үзүүлж ажиллахыг хуульд тусгасан. Энэ хууль 2022 оны 05 дугаар сарын 01-с эхэлж хэрэгжинэ. Иймд бид хуулийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой бэлтгэл ажлын хүрээнд хуульд заасан кибер аюулгүй байдлын үндэсний стратеги, аюулгүй байдлыг хангах нийтлэг журам, цахим халдлага, зөрчлийн үед хариу үзүүлэх төлөвлөгөө, харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн аудит, мэдээллийн аюулгүй байдлын аудит, кибер аюулгүй байдлын эрсдэлийн үнэлгээ хийх журмын төслийг холбогдох байгууллагуудтай хамтран боловсруулж батлуулахаар ажиллаж байна. – Өнгөрсөн хугацаанд мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах тал дээр Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам ямар ажлууд хийж гүйцэтгэсэн бэ? -Бид олон улсын цахилгаан холбооны байгууллагатай хамтран Цахим халдлага, зөрчилтэй тэмцэх төв байгуулах бэлэн байдлын судалгааг хийж байгаа бөгөөд эцсийн тайлан энэ оны 4 дүгээр сарын сүүлээр гарна. Мөн АНУ-ын Карнеги Меллоны сургуулийн Программ хангамжийн институттай хамтран Кибер аюулгүй байдлын боловсон хүчний чадавхыг дээшлүүлэх зорилгоор “Компьютерын аюулгүй байдал, халдлагад хариу үзүүлэх баг(CSIRT) байгуулах нь” сэдэвт сургалтыг цахим хэлбэрээр зохион байгуулсан. Сургалтад төрийн болон онц чухал мэдээллийн дэд бүтэцтэй хувийн хэвшлийн нийт 20 байгууллагын 37 албан хаагч хамрагдсан. Японы олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллагатай мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах мэргэшсэн боловсон хүчнийг бэлтгэх багш нарыг сургах, ур чадварыг сайжруулах талаар төсөл хэрэгжүүлэхээр тохиролцсон бөгөөд энэ оны 4 дүгээр сард дээрх шийдвэр эцэслэн батлагдаж, 10 дугаар сараас сургалтын ажил эхэлнэ. -“e-Mongolia” системийн албан ёсны фейсбүүк хуудас хакердуулсан тохиолдол гарлаа. Иргэдийн хувьд мэдээлэл алдлаа хэмээн цахим орчинд шуугиад амжсан. Энэ тал дээр та юу хэлэх вэ? -Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам болон “И-Монгол” академи хийж буй ажлаа олон нийтэд түгээх, иргэдтэй шуурхай харилцаж, санал, гомдлыг нь сонсох үүднээс фейсбүүкийг олон нийттэй харилцах суваг болгон ашигладаг. Иргэд бие биетэйгээ фейсбүүкээр харилцдагтай адил гэсэн үг. Энэхүү нийгмийн сүлжээний пэйжийг хөтөлдөг админуудын нэг нь нууц үгээ алдсаны улмаас дээрх асуудал үүссэн гэж харж байна. Тухайн үед бусад админуудад нь мэдэгдэл ирснээр шуурхай арга хэмжээ авч 10-20 минутын дотор META компаниас тус пэйжийн үйл ажиллагааг блоколж, зогсоосон. МЕТА компанийн үйлчилгээ үзүүлэх дүрмийн дагуу пэйжний нэр солих асуудлыг манай баг шуурхай ажилласны үр дүн богино хугацаанд бүрэн сэргээж чадлаа. Одоо бид халдлага хаанаас, ямар зорилгоор гарсныг META компанитай хамтран илрүүлэхээр ажиллаж байна. Мөн “e-Mongolia” фейсбүүк хуудасны админуудтай хариуцлага тооцох арга хэмжээ авч байна. Гэхдээ иргэдийн хувьд буруу ойлголт байх шиг байна. “e-Mongolia” системин фейсбүүк хуудас хакердуулсан болохоос систем хакердуулаагүй. “e-Mongolia” систем бол тусдаа ойлголт. Тус систем нь Монгол Улсад байршдаг. Мэдээлэл хариуцагч нь төрийн байгууллагууд байдаг ба төрийн мэдээлэл солилцооны системээр дамжуулан нэгдсэн нэг цонхоор иргэдэд төрийн үйлчилгээг цахим хэлбэрээр үзүүлдэг төрийн үйлчилгээний нэгдсэн систем юм. Иргэд фейсбүүкийг ашиглан хоорондоо харилцдагтай адил “e-Mongolia”-ийн фейсбүүк хуудас бол иргэдтэй харилцах, мэдээлэл өгөх суваг байсан болохоос биш төрийн үйлчилгээ үзүүлдэг систем биш. – Иргэдийн хувьд мэдээллийн аюулгүй байдлыг зөвхөн төр хамгаалах ёстой мэт хандлага гаргадаг. Гэтэл төр засаг, хууль эрх зүйн орчноос гадна тухайн иргэн өөрийн мэдээллийн аюулгүй байдлыг өөрөө хамгаалах, энэ чиглэлд мэдлэг, мэдээлэлтэй болох ёстой байх. Энэ тал дээр та ямар зөвлөгөө өгөх вэ? -Мэдээллийн аюулгүй байдлын хувьд хувь хүнээс 80 хувь, техник технологоос 20 хувь нь шалтгаалдаг гэсэн судалгаа бий. Тиймээс иргэд нэн тэргүүнд нууц үгээ бусдаас нууцалдаг байх шаардлагатай. Наад зах нь дэлгүүрт ороод картныхаа нууц үгийг хамаагүй хэлдэггүй байх хэрэгтэй. Тухайн картны пин код алдагдвал дансны мөнгө нь алдагдах эрсдэл үүснэ гэсэн үг. Мөн нийгмийн сүлжээнд харилцахдаа нууц үгээ хүчирхэгжүүлэх, таахад амархан нууц үг ашиглахаас сэргийлэх зэргээр аюулгүй байдлаа хангах наад захын мэдлэгтэй байх хэрэгтэй. Мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангана гэдэг бол техник технологоор хамгаална гэхээс илүүтэй иргэдийн дадал зуршил, мэдлэг ойлголттой шууд холбоотой. -“e-Mongolia” системийн аюулгүй байдлыг хангах тал дээр MNCERT ТББ-тай хамтарч ажилладаг хэмээн Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга zarig.mn сайтад өгсөн ярилцлагадаа хэлсэн удаатай. Гэтэл MNCERT ТББ нь танай яамтай хамтарч ажилладаггүй гэх тайлбарыг хийсэн байсан. Энэ талаар тодруулахгүй юу? -“e-Mongolia” систем бол нийтийн мэдээллийн ил тод байдлын тухай хуулиараа төрийн цахим үйлчилгээний нэгдсэн систем. Хэрвээ төрийн байгууллага цахим хэлбэрээр үйлчилгээ үзүүлж байгаа бол “e-Mongolia” системтэй холбогдож, нэг цонхоор буюу нэгдсэн байдлаар гаргах зорилготой. Төрийн мэдээллийн системүүдэд хуулиараа тагнуулын байгууллагын бүтцэд байх кибер халдлага зөрчилтэй тэмцэх үндэсний төв нь мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах чиглэлд дэмжлэг үзүүлж ажиллах ёстой. Харин хариуцагч байгууллагын хувьд эрсдэлээс сэргийлэх бодлого, дүрэм, журамтай байх, мэдээллийн аюулгүй байдлын шалгалт хийх, эмзэг байдлыг илрүүлэх арга хэмжээ авч байх нь тухайн байгууллагын хувьд мэдээллийн аюулгүй байдлын эрсдэлээ бууруулах гол нөхцөл байдаг. Халдлагаас 100 хувь хамгаална гэсэн ойлголт байхгүй. Ямар ч тохиолдолд эрсдэл бий. Харин эрсдэл учирч хэвийн үйл ажиллагаа алдагдсан тохиолдолд аль болох хурдан сэргээх боломжит нөхцөлийг бүрдүүлэх ёстой. Тэр ч утгааараа нийтэд хэрэглэж буй системүүд дээр мэдээллийн аюулгүй байдлын эрсдэлийн үнэлгээг гэрээгээр гүйцэтгүүлэх, илэрсэн цоорхойгоо нөхөх, улмаар учирч болзошгүй эрсдэлээ бууруулах арга хэмжээ авдаг. MNCERT хэмээх ТББ нь гишүүн байгууллагууддаа цахим аюулгүй байдлын талаарх сургалт зохион байгуулах, зөвлөгөө өгөх, халдлага гарсан тохиолдолд яаралтай тусламж үзүүлэх, аюулгүй байдлын талаарх мэдээ, мэдээллийг түгээх зэрэг үйл ажиллагааг эрхлэн явуулдаг. Тус байгууллага нь мэргэжлийн болоод үйл ажилллагааны чиглэлийн дагуу холбогдох дүрэм, журмын төсөлд санал, тайлбар өгөх хэлбэрээр манай яамтай хамтарч ажилладаг.  Өөрөөр хэлбэл, MNCERT ТББ нь өөрсдөө сайн дураараа нийгмийн мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангахад төрийн бодлого зөв байгаасай гэдэг үүднээс бидэнд зөвлөгөө, дэмжлэг, туслалцааг үзүүлдэг. Төрийн нарийн бичгийн дарга Б.Болор-Эрдэнийн zarig.mn сайтад өгсөн ярилцлага бол 2021 оны 11 дүгээр сард өгсөн ярилцлага байсан. Тухайн үед харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн