Иргэд и-баримтаа уншуулан 2 хувийн татварын буцаан олголт авдаг.  Ингэхдээ  цаасан и-баримт  бүдэг, дутуу хэвлэгдэх зэрэг асуудлаас үүдэж баримтаа бүртгүүлэлгүй орхих тохиолдол элбэг байдаг.  Тэгвэл Цахим хөгжил инновац, харилцаа холбооны сайд Э.Батшугар санаачлан И-баримтыг бүрэн цахимжуулах ажлыг эхлүүлж  байна. Ингэснээр цаасан  и-баримтыг халж  автоматаар бүртгэгдэн  иргэд татварын буцаан олголтоо бүрэн авах нөхцөл бүрдэнэ. Өнөөдөр энэ ажлын хүрээнд холбогдох байгууллагын төлөөллүүдтэй уулзлаа. Уулзалтад Цахим хөгжил инновац, харилцаа холбооны сайд Э.Батшугар, Монгол банкны дэд ерөнхийлөгч Г. Энхтайван, Монгол банкны газрын захирал Э.Анар, Татварын ерөнхий газрын дэд дарга А.Энхболд, Санхүүгийн мэдээллийн технологийн төвийн захирал Т.Батбилэг, болон Татварын ерөнхий газрын холбогдох албан тушаалтнууд оролцлоо. Өнөөдрийн байдлаар cu аппликейшнээр дамжуулаад и-баримтаа автоматаар бүртгүүлж байгаа. Хаан банк дотоод үйлчилгээгээ шууд и-баримттай холбосон бол Мобиком, Юнител зэрэг газрууд и-баримтаа автоматаар бүртгүүлэх системд холбогдсон байдаг. Энэ жишгээр иргэдийн банкны картаар нь дамжуулж худалдан авалт хийх бүрд нь автоматаар и-баримт бүртгэгддэг болох цахимжуулах ажлыг эхлүүлж байна. Цаасан И-баримтыг халж цахимжуулах бүрэн боломжтойг уулзалтад оролцсон талууд онцлон дараах байр суурийг илэрхийлээ. ЦХИХХ-ны сайд Э.Батшугар: Монгол улсын Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын И-баримтын буцаан олголтын 2 хувийг 5 хувь болгох ажлын хүрээнд И-баримтын бүртгэлийг хялбаршуулж цахимжуулах ажлыг эхлүүлж байна. Энэ нь Дижитал шилжилтийн нэг хэсэг байх болно. Санхүүгийн мэдээллийн технологийн төвийн захирал Т.Батбилэг: Кассын системээс мэдээлэл авч татварын руу өгдөг систем дээр арилжааны банкнуудын гүйлгээг дамжуулахад Монгол банкнаас дэмжлэг хэрэгтэй, нөгөө талдаа иргэд өөрсдөө ямар картаа сонгох вэ гэдгээ шийднэ. Энэ ажил дээр техникийн хувьд хүндрэлтэй зүйл байхгүй, аюулгүй байдал, нууцлалыг хангах шаардлагатай байна. Монгол банкны дэд ерөнхийлөгч Г.Энхтайван: Одоогийн байдлаар аж ахуй нэгжээр и- баримтаа бүртгүүлэх тохиолдолд автоматаар бүртгэгдэж байгаа. Иргэнээр баримтаа авах тохиолдолд тухайн иргэний дансны нэгдсэн системд бүртгэлтэй регистрийн дугаараар ордог болох боломжтой юм. Тиймээс иргэн өөрөө дансаа сонгох шаардлагатай юм. Бид банкнуудтай хамтарч аппликейшн дээр хөгжүүлэлт хийх хэрэгтэй болж байна. Татварын ерөнхий газрын дэд дарга А.Энхболд: И-баримтыг шууд бүртгэгддэг болох ажлыг дэмжиж байна. Ахмад настнууд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, и-баримтаа бүртгүүлээд байж чаддаггүй. Ихэнхдээ картаараа төлбөр, тооцоогоо хийдэг. И-баримт бүрэн цахимжисанаар дээрх иргэдийн ч и- баримт гээгдэхгүй болох давуу талтай болно.

Монгол Улсын Кибер аюулгүй байдлын тухай хууль 2021 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр батлагдсанаар кибер орчин дахь мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах эрх зүйн суурь орчин бүрдсэн. Тус хуулиар кибер аюулгүй байдлыг хангах үйл ажиллагааны тогтолцоо, зарчим, эрх зүйн үндсийг тодорхойлж, кибер орон зай, кибер орчин дахь мэдээллийн нууцлал, бүрэн бүтэн байдал, хүртээмжийг хангахтай холбогдсон харилцааг зохицуулж байна. Хуулийн хэрэгжилтийг уялдуулан зохион байгуулах, бодлого, зохицуулалтыг нэгтгэн хэрэгжүүлэх зорилгоор Кибер аюулгүй байдлын зөвлөл 2023 онд байгуулагдаж, түүний ажлын алба үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн. Улмаар Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2024 оны 8 дугаар сарын 23-ны өдрийн 42 дугаар захирамжаар Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Кибер аюулгүй байдлын зөвлөлийн үйл ажиллагааг хариуцан ажиллаж байгаа юм. Эдгээр эрх зүйн болон институцийн шинэчлэлийн хүрээнд Кибер аюулгүй байдлын тухай хуулийг хэрэгжүүлэхэд гол үүрэг гүйцэтгэдэг төрийн байгууллага, холбогдох талуудын төлөөлөл оролцсон уулзалт, хэлэлцүүлэг зохион байгуулагдаж, кибер аюулгүй байдлын зохицуулалтын олон улсын болон бүс нутгийн чиг хандлага, манай улсад хуулийн хэрэгжилтийн өнөөгийн байдал, цаашид хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хэрэгцээ шаардлагын талаар өргөн хүрээнд санал солилцлоо. Мөн чиг үүргийн давхардал, зохицуулалтын тодорхой бус байдал, хэрэгжилтийн явцад тулгамдаж буй бодит асуудлуудыг хөндөн хэлэлцэв. Уулзалтын эхэнд Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны дэд сайд Г.Баярхүү үг хэлж, Кибер аюулгүй байдлын тухай хуулийн хэрэгжилтийн хүрээнд сүүлийн жилүүдэд хийгдсэн томоохон бодлогын шинэчлэлтүүд, тэдгээрийн үр дүнг танилцууллаа. Тэрбээр хуулийн хэрэгжилтийн явцад зарим харилцаа эрх зүйн хувьд тодорхой бус, давхардсан, цаашлаад бүрэн зохицуулж чадахгүй байгаа асуудал байгааг онцолж, хиймэл оюун ухаан, үүлэн технологийн үйлчилгээ, хил дамнасан кибер халдлагатай холбоотой харилцааг илүү нарийвчлан зохицуулах шаардлага үүсээд байгааг тэмдэглэв. Олон Улсын Цахилгаан холбооны байгууллагаас (ITU) 2024 онд гаргасан Кибер аюулгүй байдлын индекс-ийн судалгаагаар Монгол Улс кибер аюулгүй байдлын индексийн үзүүлэлтээр “Бэхжиж буй” буюу 3 дугаар түвшинд үнэлэгдэж, НҮБ-ын гишүүн 193 орноос 103 дугаар байрт эрэмбэлэгдсэн байна. Энэ нь 2020 онтой харьцуулахад индексийн оноо 2.1 дахин өсөж, 17 байр урагшилсан эерэг үзүүлэлт боловч кибер халдлага, зөрчилтэй тэмцэх чадавх, олон улсын хамтын ажиллагааны үзүүлэлт харьцангуй сул буюу Азийн дунджаас доогуур түвшинд байгааг уулзалтаар онцлон дурдлаа. Мөн уулзалтад оролцсон Японы Олон Улсын хамтын ажиллагааны байгууллага (ЖАЙКА)-ын Монгол дахь төлөөлөгчийн газрын дарга Мияги Кэнсүкэ ЖАЙКА-гийн дэмжлэгтэйгээр хэрэгжиж буй кибер аюулгүй байдлын хүний нөөцийг хөгжүүлэх төсөл нь хууль, бодлогын баримт бичгийг боловсронгуй болгоход бодит хувь нэмэр оруулж, Монгол Улсад аюулгүй, найдвартай цахим нийгмийг бүрдүүлэхэд чухал ач холбогдолтойг тодотгов. Уулзалтад нийт 40 гаруй төлөөлөгч оролцож, кибер аюулгүй байдлын эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох, хуулийн хэрэгжилтийг сайжруулахад тулгамдаж буй асуудал, цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний талаар нээлттэй, ажил хэрэгч санал солилцлоо. Цаашид энэхүү хэлэлцүүлгийн үр дүнд үндэслэн Кибер аюулгүй байдлын тухай хуулийн хэрэгжилтийг сайжруулах, шаардлагатай эрх зүйн зохицуулалтын санал, зөвлөмжийг боловсруулж, холбогдох байгууллагуудад танилцуулахаар болов.